Artykuł sponsorowany

Roszczenia o zachowek – kluczowe informacje i praktyczne aspekty od Kancelarii Radcy Prawnego Ryszarda Kowalczyka

Roszczenia o zachowek – kluczowe informacje i praktyczne aspekty od Kancelarii Radcy Prawnego Ryszarda Kowalczyka

Roszczenie o zachowek to jedno z podstawowych praw spadkowych przysługujących w polskim systemie prawnym. W sytuacji, gdy osoba nam bliska zmarła, a my zostaliśmy pominięci w testamencie lub nie otrzymaliśmy należnego nam udziału w spadku, gdyż spadkodawca za życia zadysponował majątkiem na rzecz innych osób z pominięciem wszystkich lub niektórych spadkobierców (np. uczynił darowizny), warto zastanowić się nad skorzystaniem z tego prawa. Razem z Radcą Prawnym Ryszardem Kowalczykiem przedstawimy kluczowe informacje dotyczące roszczeń o zachowek.

Prawo do zachowku – kiedy przysługuje i komu

Zachowek to instytucja prawna mająca na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny zmarłego, którzy nie zostali uwzględnieni w testamencie lub zostali pominięci czynnościami przysparzającymi majątku innym osobom za życia spadkodawcy. Prawo do zachowku przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom w przypadku gdy dzieci nie dożyły otwarcia spadku), małżonkowi oraz rodzicom zmarłego.

Wartość zachowku

Roszczenie o zachowek ma charakter pieniężny, a więc nie możemy domagać się np. wydania części darowanej za życia przez spadkodawcę nieruchomości od osoby, która tę nieruchomość otrzymała.

Wartość zachowku jest wyrażona jako część spadku, która przysługiwałaby uprawnionemu, gdyby dziedziczył on z ustawy. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni w dacie zgonu spadkodawcy dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału.

Jeżeli wartość udziału spadkowego wynosiłaby w przeliczeniu na PLN 100.000,00 zł, wówczas roszczenie pieniężne o zachowek będzie wynosiło 50.000,00 zł (1/2) lub 66.666,00 zł (2/3).

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania (w przypadku, gdy na przedmiocie darowanym uczyniono po darowiźnie nakłady, bierzemy pod uwagę stan techniczny rzeczy z chwili darowizny, a według cen z chwili ustalania zachowku).

Roszczenie o zachowek – droga sądowa i pozasądowa

Dochodzenie roszczenia o zachowek odbywa się na drodze sądowej poprzez złożenie pozwu w sądzie. Taki pozew powinien zawierać informacje dotyczące osoby uprawnionej do zachowku oraz spadkobiercy lub osoby trzeciej, od której roszczenie jest dochodzone. Należy również określić wartość roszczenia oraz wskazać zasady wyliczenia kwoty pieniężnej, na której się opiera.

Ważnym elementem dochodzenia roszczenia o zachowek jest zgromadzenie odpowiedniej dokumentacji, która pozwoli wykazać nasze prawo do tego świadczenia. Przykładami takiej dokumentacji mogą być akty zgonu, akty urodzenia, akt małżeństwa. Skuteczne dochodzenie roszczenia o zachowek wymaga ponadto dalszych trudniejszych już czynności, jak udokumentowania przed sądem substratu zachowku, przez co należy rozumieć składniki majątkowe mienia spadkodawcy, który rozporządził nimi za życia (np. darowizna konkretnej i oznaczonej nieruchomości czy lokalu, środków pieniężnych, praw majątkowych, akcji lub udziałów w spółkach itd.) lub wchodzącymi w skład masy spadkowej jaka pozostała po śmierci spadkodawcy, którą rozporządził spadkodawca w sposób odbiegający od reguł dziedziczenia ustawowego.

Dla roszczenia o zachowek istotnym jest również to, że dochodzący roszczenia nie musi przeprowadzać sprawy spadkowej w sądzie lub sporządzać aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza, w których ustalane są dziedziczone udziały po zmarłym, stanowiące podstawę do ustalenia zachowku (np. dziedzicząc udział 1/3 zachowek wynosi odpowiednio 1/6 lub 2/9). Innymi słowy, w toku procesu sądowego wystarczy przestankowe wykazanie, że uprawnionemu do zachowku przysługuje status spadkobiercy ustawowego lub testamentowego.

Zachowek przysługuje tylko od darowizny lub innych czynności nieodpłatnych dotyczących rzeczy dokonanych przez spadkodawcę za życia, natomiast czynności  odpłatane takie jak np. sprzedaż rzeczy, zamiana, dożywocie nieruchomości nie mogą stanowić podstawy dla ustalenia substratu pieniężnego zachowku, a w konsekwencji dochodzenia zachowku.

Niezależnie od procedury sądowej jest możliwe przeprowadzenie postępowania  mediacyjnego lub zwykłych negocjacji, które znacząco obniżą koszty związane z ustaleniem wysokości zachowku.

Termin na dochodzenie roszczenia o zachowek

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego (w testamencie na wypadek śmierci) lub darowizny (za życia) przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Datą otwarcia spadku jest data zgonu spadkodawcy.

Odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty, obniżenie zachowku

W 2023 roku w kodeksie cywilnym wprowadzono istotne zmiany. Obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach - jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku.

W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat.

W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych lub przedłużyć termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym. Zmieniony termin nie może być dłuższy niż dziesięć lat.

W razie ustania okoliczności uzasadniających obniżenie zachowku obowiązany z tytułu zachowku na wniosek osoby uprawnionej do zachowku zwraca uprawnionemu do zachowku sumę pieniężną, o którą obniżono zachowek. Zwrotu sumy pieniężnej nie można żądać po upływie pięciu lat od dnia obniżenia zachowku.

Podatek od zachowku

Należy pamiętać, że po otrzymaniu zachowku od osoby do tego zobowiązanej należy zgłosić do organu podatkowego fakt otrzymania świadczenia pieniężnego i zapłacić należny podatek wyliczany według zasad określonych w ustawie od spadków i darowizn. Ustawa przewiduje korzystne regulacje prawne, więc w wielu wypadkach istnieje możliwość w ramach optymalizacji podatkowej uniknięcia płatności tego podatku. Należy pamiętać o tym, że osoby bliskie zaliczone do grupy zerowej są zwolnione od podatku  w przypadku złożenia  zgłoszenia podatkowego do organu podatkowego w terminie 6 miesięcy od daty potwierdzenia nabycia praw do spadku, czy zachowku. W ramach usług kancelarii sporządzamy odpowiednią dokumentację podatkową dla organów skarbowych zarówno w sprawach opodatkowania spadku, zapisów, poleceń, jak i zachowku.  

Rola radcy prawnego

W procesie dochodzenia roszczenia o zachowek pomocny może okazać się radca prawny, który posiada odpowiednią wiedzę i doświadczenie w tego rodzaju sprawach. Radca prawny pomoże przygotować pozew do sądu oraz zgromadzić niezbędną dokumentację. Ponadto będzie reprezentował nas przed sądem oraz udzieli wsparcia w trakcie całego procesu.

W praktyce większość spraw dotyczących zachowku rozwiązywana jest w postępowaniach pozasądowych, a procedury sądowe są wyjątkiem od zasady.

- informuje Radca Prawny Ryszard Kowalczyk.

W takim wypadku zawierana jest ugoda cywilnoprawna, a w przypadku jej niewykonania  istnieje uproszczona możliwość uzyskania orzeczenia sądu zasądzającego uzgodnioną kwotę zachowku.

Opracowanie:
Kutno, Żółkiewskiego 5 lok. 5
tel. 24 254 42 78
Oceń artykuł (0)
0.0
Komentarze
Dodaj komentarz