Materiał Partnera

Czym jest praca w warunkach szczególnych?

Czym jest praca w warunkach szczególnych?

Obowiązujące przepisy różnicują rodzaje wykonywanych prac, a zależnie od ich charakteru dopuszczają możliwość uzyskania świadczenia emerytalnego na nieco innych niż obowiązujące powszechnie. Pracownicy, którzy spełniają określone kryteria, związane z pracą w warunkach szczególnych, mogą przechodzić na emeryturę nieco wcześniej albo otrzymywać ją w większej wysokości niż ustalana na zwykłych zasadach.

Jaka jest definicja pracy w szczególnych warunkach?

Wykonywanie każdej pracy wiąże się z mniejszymi lub większymi uciążliwościami i zwykle może mieć wpływ na stan zdrowia m.in. przez częstsze pojawianie się schorzeń związanych ze specyfiką konkretnego zajęcia. Jeśli rodzaj zajęcia łączy się z koniecznością przebywania w otoczeniu czynników o potencjalnie szkodliwym działaniu np. wysokim poziomie hałasu, znacznie obniżonej albo podwyższonej temperaturze lub obecności rozmaitych chemikaliów, ryzyko pogorszenia się zdrowia i pojawienia się różnych chorób jest zdecydowanie większe. Przepisy Prawa pracy nakazują, aby pracodawca stosował środki ochrony zbiorowej m.in. właściwą wentylację, odpylanie lub klimatyzację oraz dostarczał środki ochrony indywidualnej – np. maseczki przeciwpyłowe, ochronniki słuchu czy specjalne ubrania ochronne. Jednak w niektórych przypadkach wyeliminowanie wszystkich tego rodzaju zagrożeń będzie niemożliwe, czy to ze względu na stosowaną technologię, czy też z uwagi na charakter samej pracy. W takich sytuacjach możemy mieć do czynienia z pracą w warunkach szczególnych, która rodzi pewne konsekwencje, jeśli chodzi o uprawnienia emerytalne – informuje przedstawiciel Kancelarii prawnej radcy prawnego Wojciecha Chmuraka, specjalizującej się m.in. w sprawach z zakresu prawa pracy i prowadzącej serwis prawopracyporady.pl.

Wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest znacznie większym obciążeniem dla organizmu osoby zatrudnionej. Pracownicy, którzy wykonywali tego rodzaju zadania byli więc bardziej narażeni na przyspieszoną utratę zdolności do pracy, są również w większym stopniu zagrożeni tym, że podupadną na zdrowiu. W celu przynajmniej częściowego wyrównania i docenienia większego wkładu pracy i niebezpieczeństwa, na jakie narażone były takie osoby, ustawodawca przewidział dla nich możliwość uzyskania wyższej emerytury lub jej wcześniejsze rozpoczęcie. Jest to jednak ściśle uzależnione od wielu czynników, w tym przede wszystkim okresu wykonywania takich prac, ich rodzaju, a także momentu nabycia uprawnień emerytalnych. W związku ze zmianami obowiązujących przepisów nieco inna będzie definicja samych warunków szczególnych, jak również zakres i rodzaj przysługujących uprawnień.

Praca w warunkach szczególnych może być definiowana na podstawie Ustawy o emeryturach pomostowych z 19 grudnia 2008 roku albo Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z 7 lutego 1983 roku, w zależności od tego, którego okresu dotyczy. W okresie przed końcem 2008 roku za pracę w warunkach szczególnych uważano wykonywanie pracy wymienionej w wykazie A, B lub C obejmujących m.in. pracę w górnictwie wykonywaną pod ziemią, niektóre prace wykonywane w hutnictwie i przemyśle metalowym, chemicznym czy transporcie, a także pracę personelu latającego. Po nowelizacji w 1996 roku usunięto wykaz C, w którym znajdowały się choćby takie prace jak wykonywane w stoczniach i portach morskich lub niektóre prace w budownictwie.

Od wejścia w życie Ustawy o emeryturach pomostowych za prace w warunkach szczególnych są uważane takie zajęcia, które wiążą się z oddziaływaniem na pracownika czynników mogących w wysokim stopniu wpływać na zagrożenie jego zdrowia. Do nich zaliczane są prace, przy których na pracownika wpływają czynniki naturalne, jak ma to miejsce w trakcie zadań realizowanych pod ziemią, na wodzie, pod wodą oraz w powietrzu. Znaczenie mają również warunki wynikające z różnych procesów technologicznych. Ustawa wymienia tu gorący lub zimny mikroklimat oraz podwyższone ciśnienie atmosferyczne, a także ciężkie i bardzo ciężkie prace fizyczne. W pierwszym przypadku chodzi o konieczność zachowania niezmiennej, wymuszonej pozycji ciała i wydatek energetyczny na poziomie od 4200 kJ dla kobiet oraz powyżej 6300 kJ u mężczyzn. W drugim będą to zajęcia powodujące wydatek energetyczny powyżej 4600 kJ u kobiet i więcej niż 8400 kJ dla mężczyzn. Szczegółowy wykaz prac w szczególnych warunkach znajduje się załączniku Nr 1 do Ustawy o emeryturach pomostowych.

Jakie świadczenia z ubezpieczeń społecznych wiążą się z pracą w szczególnych warunkach?

Praca w szczególnych warunkach wiąże się z możliwością uzyskania wcześniejszej emerytury, emerytury pomostowej albo otrzymania rekompensaty przy przechodzeniu na emeryturę na zasadach ogólnych. Do wcześniejszej emerytury mają prawo osoby, które urodziły się w latach 1949–1968, które pracowały w szczególnych warunkach, o ile 31 grudnia 2008 roku spełniały przesłanki pozwalające na uzyskanie takiego świadczenia. Zaliczają się do nich osiągnięcie wieku emerytalnego wymagane przy konkretnym rodzaju prac np. 55 lat dla kobiety oraz 60 dla mężczyzny, w przypadku, gdy pracowali na kolei lub wykonywali jeden z zawodów znajdujących się w Wykazie A Rozporządzenia, ale już zaledwie 40 lat dla kobiety i 50 lat dla mężczyzny, w sytuacji, kiedy pracowali w charakterze tancerzy lub kaskaderów. Istotny jest również potwierdzony staż pracy, który wynosi 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Niezbędne jest również przepracowanie w szczególnych warunkach odpowiedniego okresu, który musi wynosić 15 lat, a w przypadku niektórych zawodów jest ustalany odrębnie. Do ubiegania się o wcześniejszą emeryturę konieczne jest również albo nieprzystąpienie do OFE, albo zgłoszenie wniosku o przekazanie zgromadzonych składek do budżetu państwa. Warto pamiętać, że okres pracy w warunkach szczególnych jest zaliczany tylko dla pracy w pełnym wymiarze godzin oraz wykonywanej stale, a także na podstawie stosunku pracy lub służby. Do okresów, które ZUS nie zalicza - a interpretacja taka budzi wątpliwości i znajduje swoje rozstrzygnięcie w orzecznictwie, należą okresy niezdolności do pracy, które wiązało się z wypłatą zasiłku chorobowego, a także służby wojskowej.

Emerytury pomostowe są przeznaczone dla osób, które urodziły się od 1949 roku oraz ukończyły 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Niezbędny jest także odpowiedni okres stażu ubezpieczeniowego wynoszący 20 lat dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn. Konieczny będzie też staż pracy w warunkach szczególnych. Musiała ona być wykonywana przed 1 stycznia 1999 roku – może to być zarówno praca zaliczająca się do wymienionych w Wykazie A, B i C (jednak tylko do 1996 roku) do rozporządzenia z 1983 roku, jak i znajdująca się w Załączniku Nr 1 do ustawy z 2008 roku. Praca w warunkach szczególnych musiała być jednak wykonywana również po 31 grudnia 2008 roku, w wymiarze przynajmniej 1 dnia, co istotne, musi się ona znajdować w załączniku Nr 1 do Ustawy. Do tego, aby móc uzyskać emeryturę pomostową konieczne jest też rozwiązanie wszystkich dotychczasowych stosunków pracy.

Praca w warunkach szczególnych może się przełożyć nie tylko na możliwość uzyskania wcześniejszego świadczenia, ale również na wysokość emerytury wypłacanej na zasadach ogólnych. Swego rodzaju "premią za utratę prawa do wcześniejszej emerytury" jest doliczenie do kapitału początkowego wyliczanej według specjalnego wzoru rekompensaty, która zwiększa kwotę wypłacanej co miesiąc emerytury, wpływając na podstawę, braną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do jej ustalenia. Na wysokość rekompensaty wpływają staż ubezpieczeniowy, czyli liczba przepracowanych lat, okres, w jakim wykonywana była praca w szczególnych warunkach, a także wiek, w jakim był uprawniony w dniu 31 grudnia 2008 roku. Przyznanie rekompensaty zależy od przepracowania przed 1 stycznia 2009 roku w warunkach szczególnych przynajmniej 15 lat, przy czym praca musiała być wykonywana stale, co powinno wynikać ze stanowiska i zakresu obowiązków, jak również w pełnym wymiarze godzin. Rekompensata jest naliczana osobom, które występują o emeryturę na zasadach ogólnych i nie mają ustalonego świadczenia z tytułu wcześniejszej emerytury ani emerytury pomostowej.

Warto wspomnieć, że fakt wykonywania pracy w szczególnych warunkach, niezależnie od rodzaju świadczenia, musi być należycie udokumentowany. Wymagania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są pod tym względem bardzo sformalizowane, co często kończy się wydaniem decyzji odmownej. W takim przypadku można jednak skorzystać z usług specjalizującego się w prawie pracy radcy prawnego, który pomoże w zaskarżeniu decyzji do sądu. Jest to o tyle istotne, że w przypadku postępowania sądowego skład orzekający może dopuścić również inne dowody, które pozwolą na ustalenie stanu faktycznego np. zeznania świadków czy inne okoliczności potwierdzające, że ubiegający się o świadczenie przepracował w wymaganych charakterze odpowiednią ilość czasu.

Oceń artykuł (0)
0.0
Komentarze
Dodaj komentarz