Co trzeba wiedzieć o prawach człowieka?

Co trzeba wiedzieć o prawach człowieka?

Niezbywalny katalog wartości, które obejmują ochroną każdego człowieka na ziemi to w prawodawstwie międzynarodowym kwestia stosunkowo nowa: ONZ uchwaliła taki katalog dopiero wskutek tragicznych doświadczeń II wojny światowej. Prawa te zebrane są w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, a uchwalono ją rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ 10 grudnia 1948 roku. Dziś, na pamiątkę tamtych wydarzeń jest to Dzień Praw Człowieka – święto wszystkich, którzy niestrudzenie zabiegają o poprawę bytu ludzi na całym świecie, dbając o przestrzeganie i utrwalenie praw oraz poszerzenie ich katalogu.

Czym są prawa człowieka?

Prawa człowieka to podstawowe prawa każdego z nas i ogólnie rzecz biorąc, obejmują poszanowanie życia i godności wszystkich ludzi. Określenie ich pełnego zakresu związane jest z historią ludzkości i rozwojem naszej cywilizacji, a pierwsze próby zdefiniowania koncepcji i opisania ich katalogu podejmowano już w starożytności. Definicja i zakres praw człowieka ewoluowały na przestrzeni dziejów, formułując takie katalogi, jak prawa podstawowe, prawa obywatelskie i polityczne, społeczno-ekonomiczne itd. W dzisiejszym rozumieniu są to następujące prawa i wolności:

  • prawo do życia,
  • wolność osobista i bezpieczeństwo,
  • zakaz tortur i karania bez podstawy prawnej,
  • wolność myśli, sumienia i wyznania,
  • prawo do rzetelnego sądu,
  • prawo do obywatelstwa,
  • prawo do prywatności,
  • wolność słowa,
  • prawo do wolnych wyborów,
  • wolność zgromadzeń oraz stowarzyszeń.

Wymienione tu prawa należą do katalogu uniwersalnych praw podstawowych. Poza nimi warto również wspomnieć o prawach odnoszących się do społecznego funkcjonowania jednostki, m.in. prawa pracownicze (w tym zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej, zakaz dyskryminacji podczas rekrutowania, prawo do strajku i godnego wynagrodzenia), prawo do ochrony socjalnej i ochrony zdrowia chroniące człowieka na wypadek choroby, wypadku lub starości, ponadto prawa chroniące rodzinę (zwłaszcza dzieci przed eksploatacją), prawo do edukacji, prawo do uczestnictwa w życiu kulturalnym etc.

Charakter praw człowieka

Jeśli mowa o charakterze praw człowieka, to jest to katalog wartości z grupy imponderabiliów wyznaczających istocie ludzkiej granicę między dobrem a złem. Prawa człowieka są fundamentalną i niezbywalną grupą wartości i norm moralnych z grupy praw naturalnych oraz ustawowych, zapisaną zarówno w przepisach krajowych poszczególnych państw, jak i w prawie międzynarodowym. Fundamentalizm i niezbywalność tych praw oznacza, że przysługują one każdemu już za sam fakt urodzenia się istotą ludzką. Towarzyszą więc ludziom nieodłącznie, niezależnie od narodowości, pochodzenia etnicznego, używanego języka, określonej kultury, wyznawanej religii, płci i orientacji seksualnej, wieku, wykształcenia i wielu innych względów. Jako, że przynależą do każdego człowieka niezależnie od wymienionych powyżej czynników, mają charakter egalitarny i uniwersalny. Nie dotyczą też żadnej określonej społeczności, a pojedynczo – każdego z poszczególnych ludzi, co nadaje im charakter praw indywidualnych. Podsumowując – mają charakter powszechny, przyrodzony i niezbywalny, są nienaruszalne i niepodzielne. Są też w praktyce niezależne od władzy administracyjnej danego kraju, a ograniczenie ich zakresu powinno następować wyjątkowo, w sytuacjach szczególnych (np. wojna).

Instytucje chroniące prawa człowieka

Instytucje chroniące prawa człowieka można podzielić na te działające globalnie i regionalnie, a także na organa administracyjne oraz istniejące niezależnie od władzy fundacje i inne organizacje pozarządowe. Do instytucji o charakterze globalnym należy m.in. wspomniana już Organizacja Narodów Zjednoczonych z podległymi sobie Radą Praw Człowieka oraz Komitetem Praw Człowieka. Ze względu na różnice kulturowe i odmienne tradycje w różnych częściach świata zaszła konieczność wprowadzania systemów regionalnych ochrony praw człowieka. Reprezentują je Europejski Trybunał Praw Człowieka, Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka i Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka, ponadto agendy Unii Afrykańskiej czy Stała Komisja Praw Człowieka przy Lidze Państw Arabskich. Do organizacji pozarządowych nadzorujących przestrzeganie praw człowieka w różnych stronach świata należy zaliczyć Międzynarodowy Czerwony Krzyż i Czerwony Półksiężyc (jako organizacje wyspecjalizowane), Amnesty International, Human Rights Watch, Helsińską Fundację Praw Człowieka, Międzynarodowy Instytut Praw Człowieka i inne. 

Oceń artykuł (0)
0.0
Komentarze
Dodaj komentarz